WRÓĆ DO LISTY

Jakość powietrza w Polsce – stan obecny i propozycje działań naprawczych

UN Global Compact Network Poland Raport

8 lutego 2022 UN Global Compact Network Poland opublikował raport na temat stanu jakości powietrza w Polsce i koniecznych działań na rzecz jego poprawy. W ostatnim dziesięcioleciu stężenia głównych zanieczyszczeń w powietrzu w Polsce wykazują trend malejący, co pozwala na osiągnięcie lub zbliżenie się do poziomów dopuszczalnych. Mimo to, w polskich miastach nadal notowane są poziomy zanieczyszczeń dalekie od rekomendowanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). W przyjętym przez Komisję Europejska w maju 2021 r. planie działań UE na rzecz eliminacji zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby, który stanowi jeden z filarów Europejskiego Zielonego Ładu, zakłada się m.in. lepsze dostosowanie norm jakości powietrza do najnowszych zaleceń WHO. To oznacza, że poprzeczka na rzecz poprawy standardów ochrony jakości powietrza podniesiona zostanie jeszcze wyżej. Niniejszy raport streszcza stan wiedzy na temat szkodliwości zanieczyszczenia powietrza, obecnego jego poziomu w Polsce i perspektyw rozwiązania tego problemu.

Data umieszczenia w bazie: 14/12/2022


Data publikacji

08/02/2022

Instytucja

UN Global Compact Network Poland

Autorstwo

Kamil Wyszkowski,
Zofia Piwowarek,
Magdalena Nowakowska,
Zuzanna Pałejko,
Mikołaj Gumulski

Liczba stron

182

Język raportu

polski

Tagi

flag Najważniejsze wnioski
arrow down arrow up


Szacuje się, że w roku 2016 w wyniku narażenia na zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego doszło na świecie do 4,2 mln zgonów.

Około 99% światowej populacji mieszka w miejscach, w których poziom jakości powietrza przekracza limity WHO2.

Dodatkowo doszło do 3,8 mln zgonów z powodu zanieczyszczeń wewnątrz domów. 2,6 miliarda ludzi, którzy gotują i ogrzewają swoje domy przy użyciu biomasy, nafty i węgla naraża swoje zdrowie na zanieczyszczenie powietrza w pomieszczeniach.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia aż 33 z 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w UE znajduje się w Polsce. Co więcej, jak pokazują dane Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), w Polsce z powodu smogu co roku umiera przedwcześnie nawet ok. 46,3 tys. osób.

Wyniki analiz pomiarów stężeń zanieczyszczeń wskazują na systematyczną poprawę jakości powietrza w Polsce, zwłaszcza w zakresie pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 (dotyczy to obszaru całego kraju, w tym także uzdrowisk).

Średnie roczne stężenia benzo(a)pirenu, który ma szczególnie istotny negatywny wpływ na zdrowie ludzi, zmniejszyły się także w ostatnich latach, jednak postęp w redukcji stężeń tego zanieczyszczenia nie ma tak dużego tempa, jak w przypadku pyłu zawieszonego. Przekroczenia poziomu docelowego benzo(a)pirenu nadal obejmują znaczne obszary Polski i stanowią poważny problem i zagrożenie dla zdrowia ludzi. Pojawiające się nadal przekroczenia wartości normatywnych, obserwowane w głównej mierze w strefach Polski południowej, świadczą o konieczności prowadzenia dalszych, zintensyfikowanych działań naprawczych na rzecz poprawy jakości powietrza.

Emisja zanieczyszczeń powietrza w Polsce wynika w głównej mierze z ogrzewania domów za pomocą węgla i innych paliw stałych w tym śmieci i tworzyw sztucznych, często w piecach nie spełniających żadnych standardów emisyjnych.

Główną przyczyną występowania wysokich stężeń zanieczyszczeń pyłowych jest spalanie w domowych piecach paliw stałych. Z kolei za przekroczenia standardów NO2 w miastach odpowiada przede wszystkim transport.

Działania naprawcze w programach ochrony powietrza skupiają się przede wszystkim na działaniach związanych z redukcją emisji z indywidualnych systemów grzewczych na paliwa stałe, wśród których warto wymienić: wymiany pieców/kotłów, termomodernizacje budynków, domowe instalacje OZE, zarządzanie wymianami oraz uchwałami antysmogowymi, inwentaryzacje emisji z indywidualnych źródeł ciepła, edukację oraz kontrole zachowania obowiązujących przepisów.

Działania naprawcze określane są w programach ochrony powietrza, które zostały opracowane przede wszystkim ze względu na przekroczenia zanieczyszczeń pyłowych: pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5, a także i benzo(a)pirenu. W przypadku 3 województw (śląskie, wielkopolskie oraz łódzkie) program opracowano również ze względu na przekroczenia poziomu docelowego ozonu, a największe miasta (Warszawa, Kraków, aglomeracja górnośląska oraz Wrocław) wymagały przygotowania programu ze względu na występowanie przekroczeń stężeń dwutlenku azotu (NO2).

Działania wskazane do realizacji w programach rozłożone zostały w większości stref na lata 2021- -2026. Innymi słowy planuje się, że poprawa jakości powietrza zostanie osiągnięta do roku 2026.

W ramach programu „Czyste Powietrze” od września 2018 do 10 grudnia 2021 złożono ponad 368 tysięcy wniosków, podpisano 290 tysięcy umów na dofinansowanie w kwocie blisko 4,8 mld złotych na wymianę około 315 000 źródeł ciepła, co wg wyliczeń z POP stanowi ok. 10% potrzeb.

Suma planowanych kosztów działań ujętych w programach ochrony powietrza to około 50,43 mld zł do wydatkowania w przeciągu 6 lat. Przy czym należy pamiętać, że w większości tych programów nie uwzględniono kosztów termomodernizacji, więc koszty podejmowanych działań są jeszcze wyższe. Koszty wymiany pieców/kotłów to ponad 44 miliardy zł, i mają one największy udział sięgający aż 88% kosztów całkowitych.

Intensywność wymian pieców nie przebiega na terenie kraju w sposób równomierny. Niestety są regiony pozostające w tyle, a także takie, które są już bardzo zaawansowane. Do tych drugich należy Miasto Kraków, gdzie wymieniono ok. 80% źródeł ciepła, z czego 40% w ostatnich kilku latach.

spis tresci Spis treści
arrow down arrow up


Dane wprowadzające
Podsumowanie
Kamil Wyszkowski, Przedstawiciel i Dyrektor Wykonawczy UN Global Compact Network Poland
Wstęp do raportu
I. Stanowisko administracji państwowej i instytucji międzynarodowych
Małgorzata Jarosińska-Jedynak,
Sekretarz Stanu, Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej
Tomasz Gaweł, p.o. Dyrektora Departamentu Środowiska, Najwyższa Izba Kotroli
Marcus Heinz,
Przedstawiciel Banku Światowego na Polskę i kraje bałtyckie
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ)
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW)
Polski Instytut Ekonomiczny
Główny Urząd Statystyczny
II. Kontekst
III. Jakość powietrza w Polsce – kluczowe zagadnienia
Jakość powietrza w Polsce – stan obecny i trendy zmian w latach 2011-2020
Stan jakości powietrza w województwach
Analiza trendów zmian jakości powietrza w aglomeracjach i miastach powyżej
100 tys mieszkańców
Nowe wytyczne WHO
Podsumowanie
Identyfikacja problemu i przegląd podejmowanych działań
Programy ochrony powietrza, jako główne narzędzie poprawy jakości powietrza
Analiza sytuacji obecnej
Podsumowanie programów ochrony powietrza
Uchwały antysmogowe
POP i uchwały antysmogowe, a realizacja wymian w programie „Czyste Powietrze”
IV. Działania na poziomie samorządów
Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego
Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego
Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego
Działania dla poprawy jakości powietrza w gminach, w szczególności należących do sieci NAZCA
Realizacja działań zaplanowanych w programach ochrony powietrza
Ocena wpływu pandemii na jakość powietrza
Działania planowane
Pytania związane z ujęciem w planowanych działaniach celów opublikowanych
w ramach Agendy ONZ przyjętej w 2015 r.
Podsumowanie
Przykłady działań w Gminach
Urząd Miasta Bydgoszczy
Urząd Miasta Stołecznego Warszawy
Miasto Żywiec
V. Głos ekspertów
Prof. dr hab. inż. Piotr Kleczkowski
Rada Klimatyczna UN Global Compact Network Poland
Jakość powietrza w Polsce: monitorowanie i skuteczność działań
Dr hab. Michał Krzyżanowski
Rada Klimatyczna UN Global Compact Network Poland
Potrzebne są intensywniejsze i szersze działania dla poprawy jakości powietrza
Dr Joanna Remiszewska-Michalak
Rada Klimatyczna UN Global Compact Network Poland
Kamila Knap
Członkini Zarządu Fundacji OnEarth
Jak długo jeszcze będzie zatruwać nas zanieczyszczone powietrze?
Mikołaj Gumulski
UN Global Compact Network Poland
Wspólne rozwiązanie tkwi w podziałach: kryzys klimatyczny a smog
VI. Głos biznesu
Atmoterm S.A.
E-usługi wsparciem dla samorządów w obszarze zarządzania jakością powietrza
i adaptacji do zmian klimatu
Bank Gospodarstwa Krajowego
Gwarancja Czyste Powietrze z Ekologicznego Funduszu Poręczeń i Gwarancji BNP Paribas
Efektywna termomodernizacja budynków i wymiana źródeł ciepła szansą na poprawę jakości powietrza w Polsce
Columbus
OZE jako narzędzie poprawy jakości powietrza
Carbon Footprint Foundation
Ślad węglowy a jakość powietrza
Inter Cars
Wpływ użytkowników pojazdów na jakość powietrza
ROCKWOOL Europa Środkowa i Wschodnia
Jakość powietrza w Polsce a jakość energetyczna budynków
Santander
SmogLAB
Grupa ERGO Hestia
Sytuacja polskich uzdrowisk w zakresie działań w ochronie powietrza i propozycja rozwiązań
VELUX Polska Sp. z o.o.
Efektywność energetyczna budynków w służbie walki o czyste powietrze
Żabka Polska Sp. z o.o.
Żabka dla Ziemi
Spis tabel
Spis map
Spis wykresów
Spis rysunków

multimedia Multimedia
arrow down arrow up


Szacuje się nawet kilka milionów zgonów rocznie ze względu na jakość powietrza (str. 10)

Jakie są źródła emisji pyłów i benzopirenu (str. 11)

multimedia Powiązane artykuły
arrow down arrow up


  1. Dane nt. jakości powietrza w Polsce: stężenia szkodliwych substancji niższe, ale nadal dalekie od zaleceń WHO, https://www.teraz-srodowisko.pl/aktualnosci/jakosc-powietrza-Polska-szkodliwe-substancje-raport-zalecenia-11433.html, 09/02/2022
Chcesz dodać swój artykuł?
Prześlij go na adres mailowy Redakcji redakcja@klimatycznabazawiedzy.org

related

Powiązane materiały w bazie