W obliczu rosnących zagrożeń militarnych oraz presji środowiskowej Polska stoi przed koniecznością wzmacniania swojej odporności w sposób kompleksowy. Raport „Zielona Tarcza Wschód” pokazuje, że przyroda może pełnić istotną rolę w systemie bezpieczeństwa państwa, stając się elementem infrastruktury wspierającej obronność. Lasy, mokradła i rzeki – odpowiednio chronione i odtwarzane – mogą tworzyć naturalne bariery utrudniające przemieszczanie się wojsk przeciwnika, wydłużające czas reakcji i zwiększające skuteczność działań obronnych.
Publikacja wskazuje, że potencjał ten jest obecnie ograniczony przez degradację ekosystemów – większość torfowisk została osuszona, wody powierzchniowe są w złym stanie, a powierzchnia lasów maleje. Jednocześnie raport podkreśla, że odbudowa przyrody może przynieść wielowymiarowe korzyści: od poprawy bezpieczeństwa wodnego i żywnościowego, przez wzmacnianie bioróżnorodności, po wsparcie rozwoju społeczno-gospodarczego regionów przygranicznych.
Koncepcja Zielonej Tarczy Wschód zakłada wykorzystanie tych funkcji poprzez skoordynowane działania wzdłuż północnej i wschodniej granicy Polski. Obejmuje ona m.in. zmianę zarządzania lasami, odtwarzanie mokradeł oraz renaturyzację rzek, a także ścisłą współpracę instytucji krajowych i unijnych. Raport przedstawia tę strategię jako nowoczesne podejście do bezpieczeństwa, łączące cele militarne, środowiskowe i społeczne.
Raport z dnia: 16/02/2026
9/04/2026
Koalicja 10%
20
polski
Najważniejsze wnioski
Przyroda jako element systemu obronnego państwa
Raport wskazuje, że obronność może być traktowana jako usługa ekosystemowa. Mokradła, lasy i doliny rzeczne utrudniają przemieszczanie wojsk, ograniczają logistykę przeciwnika i zwiększają czas reakcji obronnej. Ekosystemy podmokłe tworzą trudne do sforsowania bariery, a lasy zapewniają osłonę i utrudniają manewry ciężkiego sprzętu.
Przykłady przytoczone w publikacji obejmują m.in. rolę rzek w działaniach wojennych w Ukrainie oraz wpływ terenów bagiennych i leśnych na przebieg działań militarnych w historii, co potwierdza praktyczne znaczenie środowiska naturalnego dla obronności.
Zasoby przyrodnicze w Polsce są w stanie krytycznym
Raport podkreśla skalę degradacji środowiska:
Stan ten ogranicza zdolność przyrody do pełnienia funkcji obronnych oraz zwiększa podatność kraju na skutki zmiany klimatu.
Koncepcja Zielonej Tarczy Wschód
Projekt zakłada stworzenie naturalnej bariery krajobrazowej wzdłuż północnej i wschodniej granicy Polski – od Mierzei Wiślanej po Podkarpacie. Obejmuje on ochronę i odbudowę ekosystemów takich jak Bagna Biebrzańskie, doliny rzek czy torfowiska Polesia Lubelskiego.
Zielona Tarcza Wschód ma łączyć cele militarne, ekologiczne i społeczne, wpływając jednocześnie na poprawę bezpieczeństwa wodnego, żywnościowego i energetycznego oraz rozwój społeczno-gospodarczy regionów przygranicznych.
Trzy filary działań: lasy, mokradła i rzeki
Raport wskazuje trzy kluczowe obszary działań:
Zmiana zarządzania lasami
Odtwarzanie mokradeł
Renaturyzacja rzek
Działania często niskokosztowe lub bezkosztowe
W wielu przypadkach realizacja Zielonej Tarczy Wschód polega na ograniczeniu działań szkodliwych dla przyrody (np. melioracji czy intensywnej gospodarki leśnej), co oznacza, że działania te mogą być niskokosztowe lub generować oszczędności.
Integracja z politykami UE i krajowymi
Projekt wpisuje się w Rozporządzenie UE dotyczące odbudowy zasobów przyrodniczych (NRL), które zakłada m.in.:
Zielona Tarcza Wschód powinna być skoordynowana z Krajowym Planem Odbudowy Zasobów Przyrodniczych.
Konieczność współpracy instytucjonalnej
Realizacja projektu wymaga współpracy wielu podmiotów:
Istotna jest również współpraca na poziomie UE, w tym zapewnienie odpowiedniego finansowania działań związanych z odbudową przyrody i bezpieczeństwem.
Spis treści Spis treści 2
Wstęp 3
Zielona Tarcza Wschód w pigułce 4
Podsumowanie 19
