Za daleko. Polki i Polacy o bezpieczeństwie żywnościowym

Bezpieczeństwo żywnościowe to więcej niż dostępność produktów

Respondenci postrzegają bezpieczeństwo żywnościowe jako zagadnienie wielowymiarowe, obejmujące nie tylko ciągłość dostaw (48%) i zapasy żywności (39%), ale również zrównoważoną produkcję wspierającą lokalne społeczności (37%) i ochronę zasobów naturalnych (52%). Wskazuje to na rosnącą świadomość, że bezpieczeństwo żywnościowe ma również wymiar środowiskowy i społeczny.

Rośnie poczucie zagrożenia i niepewności

Ponad 70% badanych obawia się, że w ciągu najbliższych dziesięciu lat niektóre produkty mogą stać się trudno dostępne lub zbyt drogie. Największe obawy wyrażają osoby o niższych dochodach, mieszkańcy wsi i osoby w wieku 34–45 lat. Mimo to tylko 34% społeczeństwa deklaruje, że zetknęło się z pojęciem „bezpieczeństwo żywnościowe”, co wskazuje na potrzebę uporządkowania debaty publicznej i działań edukacyjnych.

Żywność staje się coraz mniej dostępna cenowo – szczególnie dla kobiet

Tylko 6% respondentów uznaje żywność w Polsce za przystępną cenowo. 37% uważa, że coraz trudniej pozwolić sobie na zdrową i jakościową żywność, a 4% przyznaje, że zdarza im się odczuwać głód z powodu braku środków. Kobiety częściej niż mężczyźni deklarują trudności finansowe przy zakupie zdrowej żywności – co może świadczyć o wyższym ryzyku ubóstwa żywnościowego w tej grupie.

Lokalna żywność jest pożądana, ale trudno dostępna

79% badanych dostrzega korzyści płynące z lokalnej produkcji rolnej, jednak tylko 38% kupuje bezpośrednio od rolnika przynajmniej raz w tygodniu. Najczęściej wybierane formy zakupu to targowiska (66%) i lokalne sklepy (32%), a znacznie rzadziej kooperatywy czy platformy internetowe. Główne bariery w dostępie do lokalnej żywności to brak punktów sprzedaży (32%), brak informacji (22%) oraz zbyt wysokie ceny (31%).

Ocena polityki państwa w zakresie żywności jest negatywna

54% respondentów krytycznie ocenia działania państwa w zakresie wspierania zdrowych i zrównoważonych wyborów żywieniowych. Tylko 19% uznaje politykę państwową za wystarczającą. Jednocześnie 62% uważa, że krajowi producenci żywności otrzymują zbyt małe wsparcie.

Priorytety polityki żywnościowej: jakość, cena, lokalność

Najczęściej wskazywane oczekiwania wobec polityki żywnościowej to:

• ograniczenie marnowania żywności (44%),

• wsparcie dla małych i średnich rolników (43%),

• obniżenie cen żywności wysokiej jakości (34%),

• zapewnienie równego dostępu do dobrej żywności (31%),

• eliminacja szkodliwych dodatków (30%).

Zmiana klimatu jako zagrożenie – ale nie priorytet

Choć 33% respondentów wskazuje zmianę klimatu jako jedno ze źródeł problemów z dostępnością żywności, tylko 19% postrzega ją jako priorytet polityki żywnościowej. Podobnie niskie poparcie zyskały edukacja żywieniowa (18%) i ochrona bioróżnorodności (14%).

Rekomendacje eksperckie

W raporcie zawarto propozycje działań strategicznych, w tym:

• Przyjęcie Krajowej Polityki Żywnościowej – integrującej rolnictwo, zdrowie, edukację, handel i ochronę środowiska w jednym spójnym systemie.

• Rozwój krótkich łańcuchów dostaw i wsparcie lokalnych pośredników – takich jak kooperatywy, spółdzielnie i targowiska.

• Ulokalnienie zamówień publicznych, szczególnie w szkołach i szpitalach, z uwzględnieniem lokalnych kryteriów jakości.

• Reforma doradztwa rolniczego, zorientowana na wsparcie dla małych i średnich gospodarstw.

• Programy przeciwdziałania wykluczeniu żywnościowemu, w tym możliwość subsydiowania zakupów zdrowej żywności.

• Instytucjonalizacja polityki żywnościowej w samorządach – poprzez rady ds. żywności, zespoły międzywydziałowe i współpracę regionalną.

• Edukacja konsumencka i kampanie społeczne, promujące lokalną żywność i dietę roślinną.