„Wiem, że to manipulacja, ale i tak się denerwuję”

Skala problemu dezinformacji i niski poziom zaufania do mediów
Raport wskazuje, że 84% Polaków zetknęło się z fake newsami w ciągu ostatniego roku, a 9 na 10 respondentów uznało za prawdziwą co najmniej jedną fałszywą informację. Jednocześnie zaufanie do mediów informacyjnych spadło do poziomu 39%, co plasuje Polskę wśród krajów o najniższych wskaźnikach zaufania w Europie.

Efekty dezinformacji i odbiór ETS 2
Znajomość ETS 2 była niska (19,5%), a średnie poparcie umiarkowane (3,35/7). Kontakt z dezinformacją w grupie kontrolnej spowodował istotny i trwały spadek poparcia, przy wyraźnych różnicach politycznych (wyższe wśród wyborców KO i Lewicy niż PiS i Konfederacji) oraz niższym poparciu wśród osób potencjalnie narażonych na koszty transformacji. Autorzy podkreślają, że głównym celem interwencji jest ograniczanie dalszego pogarszania postaw wobec polityki klimatycznej.

ETS 2 jako główny cel dezinformacji klimatycznej
Europejski System Handlu Emisjami ETS 2 został zidentyfikowany jako jeden z kluczowych obiektów kampanii dezinformacyjnych związanych z polityką klimatyczną. Narracje wokół ETS 2 były wykorzystywane do wzmacniania lęku społecznego, podważania zaufania do instytucji europejskich oraz zniechęcania do działań proklimatycznych. Według autorów działania te miały charakter spójnej strategii, której celem było utrudnienie transformacji gospodarki i utrwalenie zależności od paliw kopalnych.

Debunking skuteczniejszy krótkoterminowo, prebunking ogranicza wypalenie
Eksperyment pokazał, że debunking był skuteczniejszy w krótkoterminowym neutralizowaniu negatywnego wpływu dezinformacji na postawy wobec ETS 2, jednak wiązał się ze wzrostem poczucia chaosu informacyjnego i irytacji. Prebunking nie przynosił natychmiastowej zmiany postaw, ale ograniczał wzrost niepewności i ryzyko wypalenia informacyjnego. Żadna z metod nie zapewniała trwałej ochrony przed dezinformacją klimatyczną.

Młodsi bardziej podatni na dezinformację klimatyczną
Wiek okazał się istotnym czynnikiem moderującym skuteczność interwencji. Młodsi respondenci, mimo wyższego początkowego poparcia dla polityki klimatycznej, byli najbardziej podatni na wpływ dezinformacji. Autorzy wiążą to z mniej ugruntowanymi postawami oraz większą ekspozycją na emocjonalne treści charakterystyczne dla mediów społecznościowych.

Wypalenie informacyjne jako zagrożenie dla działań proklimatycznych
Badanie jakościowe wykazało narastające zjawisko wypalenia informacyjnego. Respondenci deklarowali wycofywanie się z konsumpcji informacji z powodu nadmiaru sprzecznych przekazów. Autorzy wskazują, że prowadzi to do apatii, cynizmu epistemicznego oraz spadku zaangażowania w kwestie społeczne, w tym w działania na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu.

Brak „jednej szczepionki” na dezinformację klimatyczną
Raport podkreśla, że nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie problemu dezinformacji klimatycznej. Skuteczna strategia wymaga połączenia działań systemowych (edukacja formalna, kampanie publiczne, ramy prawne, komunikacja rządowa) z narzędziami indywidualnymi, takimi jak praktyczne metody weryfikacji informacji i budowanie zdrowych nawyków informacyjnych.