Separating Energy Facts from Fossil Fiction

Ograniczanie wyłącznie popytu na paliwa kopalne nie wystarczy

Raport podkreśla, że działania skoncentrowane wyłącznie na ograniczaniu popytu na paliwa kopalne są niewystarczające do utrzymania wzrostu temperatury na poziomie zgodnym z celami klimatycznymi. Autorzy wskazują, że jeśli podaż paliw kopalnych pozostanie wysoka, rynek może zostać zalany tanią ropą i gazem, co utrudni rozwój odnawialnych źródeł energii oraz spowolni transformację energetyczną.

Według przywołanego w publikacji Production Gap Report planowana globalna produkcja paliw kopalnych w 2030 r. ma być o około 120% wyższa niż poziom zgodny ze ścieżką ograniczenia ocieplenia do 1,5°C. Raport zwraca również uwagę, że inwestycje w sektorze paliw kopalnych mają bardzo długi okres funkcjonowania – nawet do 50 lat – co może prowadzić do utrwalenia wysokich emisji na dekady.

Paliwa kopalne nie zwiększają bezpieczeństwa energetycznego ani przystępności cenowej

Publikacja kwestionuje tezę, że paliwa kopalne są konieczne dla bezpieczeństwa energetycznego i niskich cen energii. Według raportu około 74% światowej populacji mieszka w krajach importujących paliwa kopalne, podczas gdy wiele z nich posiada znaczący potencjał rozwoju odnawialnych źródeł energii.

Autorzy wskazują, że rozwój OZE, elektryfikacji i pojazdów elektrycznych może ograniczyć zależność od importowanych paliw. W publikacji przytoczono dane mówiące, że kraje UE wydały w latach 2021–2024 około 1,8 biliona euro na import węgla, ropy i gazu. Jednocześnie Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) szacuje, że odnawialne źródła energii pozwoliły od 2010 r. zaoszczędzić globalnie około 1,3 biliona dolarów oraz mogą obniżyć koszty energii gospodarstw domowych w gospodarkach rozwiniętych o około 20% do 2035 r.

Węgiel, ropa i gaz powodują szkody dla przyrody na każdym etapie cyklu życia

Raport podkreśla, że wydobycie i spalanie paliw kopalnych wpływa negatywnie na ekosystemy od etapu poszukiwań po użytkowanie końcowe. Eksploracja prowadzi m.in. do fragmentacji siedlisk, hałasu, zanieczyszczeń i zakłócania migracji oraz rozrodu zwierząt.

Podczas wydobycia dochodzi do wycieków i emisji substancji toksycznych zanieczyszczających glebę, wody słodkie i środowisko morskie. Publikacja wskazuje również na skutki spalania paliw kopalnych jako głównego źródła zmiany klimatu, prowadzącego do wzrostu temperatur, zakwaszania oceanów, topnienia lodu oraz nasilania ekstremalnych zjawisk pogodowych. Autorzy podkreślają ryzyko przekroczenia nieodwracalnych punktów krytycznych w ekosystemach.

Ocieplenie o 3°C oznaczałoby poważne konsekwencje ekologiczne i gospodarcze

Raport wskazuje, że zmiana klimatu i utrata bioróżnorodności należą do największych długoterminowych zagrożeń globalnych. Przywoływany World Economic Forum Global Risks Report 2025 wymienia m.in. ekstremalne zjawiska pogodowe, utratę ekosystemów, niedobory żywności i wody oraz przekroczenie punktów krytycznych klimatu jako najważniejsze ryzyka nadchodzącej dekady.

Według danych IPCC wzrost temperatury o około 3°C może doprowadzić do załamania części ekosystemów oceanicznych, arktycznych i amazońskich. Raport wskazuje, że przy takim poziomie ocieplenia mogłoby zniknąć około jednej trzeciej gatunków lądowych, a około połowa życia morskiego zostałaby poważnie dotknięta skutkami zmiany klimatu.

Publikacja podkreśla również konsekwencje gospodarcze – każdy dodatkowy stopień ocieplenia może według cytowanych analiz obniżać globalny PKB o 10–20%.

Nie ma przestrzeni na nowe inwestycje w węgiel, ropę i gaz

Raport wskazuje, że wszystkie scenariusze zgodne z Porozumieniem paryskim zakładają brak miejsca na nowe inwestycje w paliwa kopalne. Autorzy podkreślają, że nowe projekty wydobywcze mogą utrwalić emisje znacznie poza rok 2050, kiedy świat powinien osiągnąć neutralność emisyjną netto.

Według danych przytoczonych z Production Gap Report obecne plany rządów doprowadziłyby w 2030 r. do poziomu produkcji:

• węgla wyższego o 500% względem ścieżki 1,5°C,
• ropy wyższego o 31%,
• gazu wyższego o 92%.

Publikacja podkreśla konieczność skoordynowanego i sprawiedliwego planu globalnego wycofywania paliw kopalnych zamiast rozproszonych działań krajowych.

Ograniczanie podaży paliw kopalnych może skutecznie redukować emisje

Raport przywołuje badania wskazujące, że ograniczanie wydobycia paliw kopalnych prowadzi do wzrostu cen oraz spadku popytu, a zwiększona produkcja w innych krajach nie kompensuje całkowicie tych redukcji.

W publikacji cytowane są badania Prest et al. (2024), według których emisje mogą spaść o 40–50% na każdą jednostkę ograniczonej podaży ropy i gazu. Autorzy wskazują także, że skoordynowane działania producentów byłyby znacznie skuteczniejsze niż indywidualne działania państw. Jako przykłady inicjatyw wymieniono Fossil Fuel Non-Proliferation Treaty oraz Beyond Oil and Gas Alliance.

Produkcja plastiku nie uzasadnia dalszego rozwoju sektora paliw kopalnych

Raport wskazuje, że produkcja plastiku odpowiada obecnie za około 14% globalnego zużycia ropy i 8% gazu. Autorzy podkreślają jednak, że nawet w systemie energetycznym opartym niemal całkowicie na rozwiązaniach niskoemisyjnych możliwe byłoby utrzymanie ograniczonej produkcji plastiku dla kluczowych zastosowań dzięki wyższym poziomom recyklingu i wykorzystaniu surowców biologicznych.

Publikacja przywołuje również szacunki wskazujące, że działania związane z ograniczaniem zużycia plastiku, poprawą projektowania produktów oraz rozwojem gospodarki obiegu zamkniętego mogłyby zmniejszyć globalny popyt na plastik o 40–70%.

Organizacje środowiskowe postulują planowaną i sprawiedliwą transformację, a nie natychmiastowe wyłączenie paliw kopalnych

Raport zaznacza, że organizacje środowiskowe nie domagają się natychmiastowego zakończenia wykorzystania paliw kopalnych, lecz szybkiej, planowanej i sprawiedliwej transformacji energetycznej. Zdaniem autorów opóźnianie transformacji zwiększa ryzyko bardziej gwałtownych i kosztownych zmian w przyszłości.

Publikacja wskazuje również, że rządy przeznaczają rocznie około 725 miliardów dolarów na subsydia dla paliw kopalnych – niemal tyle samo, ile wynoszą globalne inwestycje w odnawialne źródła energii. Według raportu przekierowanie tych środków mogłoby przyspieszyć rozwój czystej energii, ograniczyć emisje oraz poprawić bezpieczeństwo energetyczne.

Technologie wychwytywania CO₂ nie rozwiązują problemu paliw kopalnych

Publikacja ocenia, że technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) pozostają bardzo kosztowne, niesprawdzone na dużą skalę i obecnie wychwytują jedynie około 0,1% globalnych emisji.

Autorzy wskazują, że wiele projektów CCS kończy się niepowodzeniem, a część argumentów dotyczących „niskoemisyjnych” paliw kopalnych jest wykorzystywana do uzasadniania dalszego wydobycia ropy i gazu. Raport podkreśla, że CCS nie eliminuje skutków środowiskowych i zdrowotnych związanych z wydobyciem paliw kopalnych.

Długoterminowa opłacalność inwestycji w paliwa kopalne maleje

Raport wskazuje, że nowe inwestycje w sektor paliw kopalnych są obciążone wysokim ryzykiem finansowym. Spadający popyt, zaostrzająca się polityka klimatyczna oraz ryzyko powstawania aktywów osieroconych mają ograniczać rentowność projektów wydobywczych.

Publikacja podkreśla również, że rozwój nowej infrastruktury LNG jest niezgodny z pozostałym globalnym budżetem węglowym, a prognozowany spadek popytu na gaz – szczególnie w UE – zwiększa ryzyko utraty wartości takich inwestycji.