WRÓĆ DO LISTY

Ogólnoświatowy Przegląd Spraw Klimatycznych

UN Environment Programme (UNEP) Raport

Na całym świecie wzrasta liczba spraw sądowych dotyczących klimatu. Raport United Nations Environment Programme (UNEP) ,,Global Climate Litigation Report: 2023 Status Review”opisuje najważniejsze trendy w tym zakresie oraz rosnącą rolę prawa w procesie zwalczania zmian klimatu i adaptacji do nich. W ciągu ostatnich pięciu lat liczba pozwów klimatycznych wzrosła ponad dwukrotnie, z 884 spraw w 2017 r. do 2180 w 2022 r. Powództwa najczęściej dotyczą praw człowieka, zaniechań w zakresie mitygacji i adaptacji do katastrofy klimatycznej czy też odpowiedzialności korporacji za wyrządzone szkody klimatyczne.

Autor/ka opracowania: Maya Ozbayoglu

Data umieszczenia w bazie: 10/08/2023


Data publikacji

27/07/2023

Instytucja

UN Environment Programme (UNEP)

Autorstwo

Michael Burger oraz Maria Antonia Tigre

Liczba stron

91

Język raportu

angielski

Tagi

flag Najważniejsze wnioski
arrow down arrow up


Według przywołanego przez autorów Emissions Gap Report z 2022 r., obecne polityki klimatyczne doprowadziłyby pod koniec stulecia do ocieplenia na poziomie 2.8°C, i to tylko pod warunkiem, że faktycznie zostałyby zrealizowane. Powaga i świadomość tego zagrożenia rośnie, a obywatele państw z całego świata coraz częściej decydują się brać sprawy w swoje ręce, korzystając z prawa do apelowania o wdrożenie bardziej adekwatnych sposobów walki ze zmianami klimatu. Kluczowa rola pozwów w zwiększaniu krajowych ambicji klimatycznych została również poruszona w Szóstym Raporcie Podsumowującym IPCC (ang. Sixth Assessment Report) z 2022 roku. 

Popularność pozwów klimatycznych rośnie na całym świecie i potwierdzają to liczby: od 2017 r. ich liczba wzrosła ponad dwukrotnie, z 884 do 2180 w 2022 r. Mimo, że znaczna większość postępowań toczy się w Stanach Zjednoczonych (aż 70%), to coraz częściej składane są w innych częściach świata. Wyłączając Stany Zjednoczone, najwyższy odsetek toczących się spraw przypada na Europę (31,2%), Oceanię (23,2%), a na trzecim miejscu znajdują się sprawy sądowe o charakterze międzynarodowym i regionalnym (19,2%).  

Dotychczasowe sprawy klimatyczne często mieszczą się w jednej lub kilku z sześciu kategorii:  

  1. Wykorzystanie tzw. praw klimatycznych, czyli praw, które zostały naruszone na skutek występowania zmian klimatu, np. prawo do życia, zdrowia, jedzenia, wody, wolności, życia rodzinnego, czystego środowiska czy bezpiecznego klimatu;
  2. Egzekucja krajowa – czyli powoływanie się na prawa przysługujące jednostce wedle konstytucji;  
  3. Zapobieganie wydobyciu paliw kopalnych oraz niszczeniu naturalnych magazynów dwutlenku węgla – mają na celowniku konkretne projekty firm, jak otwarcie nowej kopalni węgla kamiennego czy wycięcie bogatego w bioróżnorodność lasu;
  4. Odpowiedzialność biznesu (np. sprawa Milieudefensie przeciwko Royal Dutch Shell z 2022r.);
  5. Ujawnianie informacji o wpływie działalności firm na klimat i zapobieganie zjawisku greenwashingu;
  6. Szkodliwe lub nieadekwatne środki na adaptację do skutków zmian klimatu.

W raporcie wskazano również szereg trendów wokół pozwów klimatycznych i tematów, które mogą zyskać na wadze w niedalekiej przyszłości. Autorzy przewidują, że:  

  • wzrośnie liczba spraw związanych z migrantami, tzw. uchodźcami klimatycznymi, którzy zostali zmuszeni do przesiedlenia się do bezpieczniejszej części kraju lub za granicę w związku z kataklizmami klimatycznymi, 
  • będzie więcej pozwów wytoczonych na skutek nieadekwatnego przygotowania danego podmiotu na ekstremalne zjawiska pogodowe, 
  • w świetle rosnącej liczby składanych pozwów implementacja orzeczeń sądów będzie stanowiła nie lada wyzwanie,  
  • znaczenie i sens zbierania dowodów naukowych i prawnych, dzięki którym pozywający mogą być w stanie pociągnąć do odpowiedzialności różnych prywatnych graczy, będzie stale wzrastać,  
  • sądy będą musiały się zmierzyć z ponadnarodową naturą przyczyn i skutków kryzysu klimatycznego oraz znaleźć odpowiednie ramy prawne do wydania adekwatnego wyroku,  
  • coraz częściej sprawiedliwości domagać będą się przedstawiciele rdzennych ludów, którzy szczególnie mocno odczuwają zmiany klimatu, a prowadząc życie w zgodzie z naturą, niemal wcale się do nich nie przyczyniają, 
  • wzrośnie liczba, tzw. backlash cases, czyli spraw sądowych, które mogą spowolnić proces potrzebnych zmian legislacyjnych w kwestii katastrofy klimatycznej. Chodzi m.in. o pozwy wytaczane przeciwko państwom za wprowadzanie polityk klimatycznych, kwestie związane ze sprawiedliwą transformacją i obawą o utratę pracy przez określone grupy zawodowe, jak i pozwy składane przeciwko aktywistom oraz aktywistkom klimatycznym. 

spis tresci Spis treści
arrow down arrow up


Podziękowania 

Słowo wstępne Executive summary 

Wstęp 

Część 1: Znaczenie pozwów klimatycznych 

Część 2: Przegląd globalnych pozwów klimatycznych I. Metodologia II. Badanie pozwów klimatycznych III. Regionalna reprezentacja pozwów klimatycznych 

Część 3: Stan pozwów klimatycznych I. Wykorzystanie „praw klimatycznych” w pozwach klimatycznych 

  1. Międzynarodowe sprawy dotyczące praw klimatycznych I. Sprawy w ONZ
  2. Sprawy regionalne a. Sprawy przed Międzyamerykańskim Systemem Praw Człowieka
  3. Sprawy przed Trybunałem Sprawiedliwości Afryki Wschodniej c. Sprawy przed europejskimi sądami regionalnymi B. Sprawy dotyczące krajowych praw klimatycznych I. Prawa człowieka II. Prawo do zdrowego środowiska II. Egzekwowanie na szczeblu krajowym międzynarodowych zobowiązań w zakresie zmian klimatycznych

III. Utrzymywanie paliw kopalnych i naturalnych magazynów dwutlenku węgla A. Spójność z porozumieniem paryskim lub zobowiązaniami do neutralności klimatycznej 

  1. Wymogi dotyczące oceny oddziaływania na środowisko IV. Odpowiedzialność i odpowiedzialność biznesu
  2. Obowiązek korporacyjny w zakresie ograniczania emisji
  3. Odpowiedzialność korporacyjna za adaptację
  4. Odpowiedzialność instytucji finansowych V. Ujawnianie informacji na temat klimatu i greenwashing
  5. Ochrona inwestorów: ujawnianie informacji na temat klimatu
  6. Ochrona konsumentów: skargi dotyczące greenwashingu
  7. Ochrona konsumentów: fałszywe przedstawianie produktów VI. Brak adaptacji i skutki adaptacji

Część 4: Stan pozwów klimatycznych – przyszłe kierunki I. Aktualizacja prognoz na 2020 r.: migracja klimatyczna II. Aktualizacja prognoz na 2020 r.: przypadki przed i po katastrofie IV. Aktualizacja prognoz na 2020 r.: większa uwaga na atrybucję klimatyczną i sprawiedliwy udział w ocenach łagodzenia V. Odpowiedzialność ponadnarodowa (odpowiedzialność eksterytorialna) 

  1. Sprawy wniesione przez grupy szczególnie wrażliwe

VII. Przypadki luzu A. Rozstrzyganie sporów między inwestorem a państwem 

  1. Sprawy dotyczące sprawiedliwej transformacji
  2. Roszczenia przeciwko działaczom klimatycznym

Wnioski Odwołania Orzecznictwo (przywołane w Raporcie) 

Bibliografia 

multimedia Multimedia
arrow down arrow up


Rozmieszczenie pozwów klimatycznych na świecie z wykluczeniem Stanów Zjednoczonych

Skumulowana liczba spraw według jurysdykcji

Całkowita liczba pozwów dotyczących zmian klimatu

Zobacz wszystkie

multimedia Powiązane artykuły
arrow down arrow up


  1. IPCC: Sixth Assessment Report   Przeczytaj
  2. Emissions Gap Report 2022   Przeczytaj
  3. Pozwy klimatyczne. Czy pięć pozwów w Polsce uruchomi lawinę?   Przeczytaj
  4. Licealistka pozywa rząd za niszczenie klimatu. "W Polsce zbyt rzadko mówi się o ekobójstwie"   Przeczytaj
  5. Czy koncerny muszą bać się fali pozwów klimatycznych?   Przeczytaj
  6. Były prezydent Kiribati popiera pozew przeciw władzom Australii   Przeczytaj
Chcesz dodać swój artykuł?
Prześlij go na adres mailowy Redakcji redakcja@klimatycznabazawiedzy.org