System rolno-spożywczy Unii Europejskiej znajduje się w centrum narastających wyzwań środowiskowych, gospodarczych i społecznych, które wymagają głębokiej transformacji jego funkcjonowania. Raport Europejskiej Naukowej Rady Doradczej ds. Zmiany Klimatu pokazuje, że obecny model produkcji i konsumpcji żywności jednocześnie wzmacnia presję klimatyczną i pozostaje na nią szczególnie podatny. W obliczu rosnących strat wynikających z ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz niewystarczającego tempa redukcji emisji, publikacja wskazuje na konieczność wdrożenia spójnego zestawu polityk łączących adaptację i mitygację. Dokument identyfikuje luki w obecnych regulacjach UE oraz przedstawia konkretne rekomendacje umożliwiające osiągnięcie neutralności klimatycznej przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa żywnościowego i stabilności dochodów rolników.
Raport z dnia: 11/03/2026
27/03/2026
European Scientific Advisory Board on Climate Change
European Scientific Advisory Board on Climate Change (zespół ekspertów pod przewodnictwem Ottmara Edenhofera)
359
angielski
Najważniejsze wnioski
System rolno-spożywczy UE jest kluczowy dla gospodarki, ale silnie zagrożony przez zmianę klimatu
System rolno-spożywczy odpowiada za około 7% wartości dodanej brutto UE oraz zapewnia zatrudnienie dla 30 mln osób, w tym 8,5 mln w rolnictwie. Zarządza także 38% powierzchni lądowej UE i generuje znaczące nadwyżki eksportowe (48 mld euro w 2024 r.).
Jednocześnie zmiana klimatu coraz silniej podważa jego funkcjonowanie. Coraz częstsze susze, powodzie, fale upałów, choroby i szkodniki wpływają negatywnie na produktywność i dochody rolników. Straty spowodowane ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi wynoszą obecnie około 28 mld euro rocznie i mogą wzrosnąć do około 40 mld euro rocznie do połowy wieku.
Sektor rolno-spożywczy jest jednocześnie jednym z głównych źródeł emisji
System rolno-spożywczy odpowiada za około jedną trzecią emisji gazów cieplarnianych UE, z czego 55% pochodzi bezpośrednio z produkcji rolnej.
Pomimo tego znaczenia, redukcje emisji w rolnictwie są znacznie wolniejsze niż w innych sektorach. Emisje nie-CO₂ z rolnictwa spadły jedynie o 7% od 2005 r., a obecne polityki przewidują redukcję na poziomie zaledwie 15–22% do 2050 r.
Adaptacja i mitygacja muszą być prowadzone równolegle
Raport podkreśla konieczność równoległego wdrażania dwóch strategii:
Obecne działania są niewystarczające
Postęp w zakresie adaptacji i redukcji emisji jest nierównomierny i zbyt wolny. W szczególności polityki UE nie zapewniają wystarczających bodźców do transformacji sektora, a istniejące instrumenty – takie jak Wspólna Polityka Rolna – mają ograniczony wpływ na redukcję emisji i długoterminową adaptację.
Istnieje duży, niewykorzystany potencjał redukcji emisji
Możliwe jest znaczące ograniczenie emisji oraz zwiększenie pochłaniania CO₂ przy relatywnie niskich kosztach. Szacunki wskazują, że emisje nie-CO₂ z rolnictwa mogą zostać ograniczone o około jedną trzecią do 2050 r. przy koszcie 100 euro za tonę CO₂e.
Działania takie jak poprawa zarządzania glebą, zmiany diety, redukcja marnowania żywności czy agroforestry mogą jednocześnie wspierać adaptację i mitygację.
Konieczna jest systemowa transformacja sektora
Analiza pokazuje, że same usprawnienia technologiczne nie wystarczą. Tylko połączenie zmian technologicznych ze strukturalnymi (np. zmiany diety, ograniczenie produkcji zwierzęcej, zmiany użytkowania gruntów) pozwala osiągnąć znaczące redukcje emisji i zwiększyć odporność systemu.
Systemowa transformacja może zmniejszyć emisje nie-CO₂ z rolnictwa o około połowę do 2050 r. oraz zwiększyć zdolność pochłaniania CO₂.
Obecne ramy polityczne UE są niespójne i niewystarczające
Polityki UE są fragmentaryczne, mają słabe bodźce i brak koordynacji między państwami członkowskimi.
Transformacja wymaga spójnego zestawu polityk
Raport wskazuje, że pojedyncze instrumenty nie wystarczą – konieczny jest zestaw wzajemnie uzupełniających się polityk, które:
Sześć kluczowych rekomendacji politycznych
Raport proponuje sześć głównych kierunków działań:
Spis treści About the European Scientific Advisory Board on Climate Change — 3
Acknowledgements — 3
Recommendations — 4
Summary — 5
List of figures, tables and boxes — 24
Chapter 1 – Introduction — 28
1.1 Context and aim of the report — 29
1.2 Scope of the report — 31
1.3 Outline of the report — 32
Chapter 2 – State of play and challenges — 33
2.1 Introduction — 35
2.2 The role of the agri-food system — 36
2.3 Climate-related risks — 38
2.4 Greenhouse gas emissions and removals — 45
2.5 Other challenges — 52
2.6 Need for a systemic approach — 75
Chapter 3 – Adaptation and mitigation options — 77
3.1 Introduction — 79
3.2 Categorisation framework — 80
3.3 Overview of climate adaptation-focused options — 86
3.4 Overview of climate mitigation-focused options — 91
3.5 Assessment of synergies and trade-offs — 96
Chapter 4 – Stylised pathways — 103
4.1 Introduction — 105
4.2 Description of three stylised pathways — 106
4.3 Climate adaptation aspects of the stylised pathways — 110
4.4 Climate mitigation aspects of the stylised pathways — 114
4.5 Impacts on non-climate objectives — 124
4.6 Pathway conclusions — 133
Chapter 5 – Towards a coherent policy mix — 140
5.1 Introduction — 142
5.2 Assessment of current policies — 143
5.3 Overall policy mix to guide the transition — 157
Chapter 6 – Avoiding climate-harmful subsidies — 170
6.1 Introduction — 172
6.2 Identifying climate-harmful CAP direct payments — 173
6.3 Replacing all direct payments — 175
6.4 Reforming the most climate-harmful payments — 180
6.5 A gradual reform of direct payments — 184
Chapter 7 – Pricing of greenhouse gas emissions from agriculture — 186
7.1 Introduction — 188
7.2 Overview of pricing options — 189
7.3 Exploring fundamental pricing design elements — 193
7.4 AgETS covering non-CO2 emissions from agriculture — 203
7.5 AgETS covering land-based CO2 fluxes — 213
7.6 MRV requirements to support GHG pricing — 216
7.7 A phased implementation of GHG pricing — 221
Chapter 8 – Transition support for climate-proofing EU agriculture — 225
8.1 Introduction — 227
8.2 A comprehensive framework for transition support — 228
8.3 Investment and transitional income support — 231
8.4 Support for knowledge development and dissemination — 234
8.5 Incentives for the provision of ecosystem services — 237
Chapter 9 – Support to overcome adverse climate-related impacts and risks — 241
9.1 Introduction — 243
9.2 Support measures to overcome adverse climate-related impacts — 245
9.3 Maintaining incentives for proactive and transformational adaptation — 252
9.4 Improving the EU’s risk management toolbox — 254
Chapter 10 – Food policies — 257
10.1 Introduction — 259
10.2 The case for policies targeting food environments — 260
10.3 Policy options to promote healthy and climate-friendly diets and lower food waste — 265
10.4 Policy options to address food poverty — 270
10.5 The case for an overarching EU food policy framework — 272
Chapter 11 – Trade policies to address carbon leakage — 276
11.1 Introduction — 278
11.2 Overview of carbon leakage channels — 279
11.3 Overview of policies to mitigate carbon leakage — 281
11.4 Carbon Border Adjustment Mechanism for agriculture — 288
Chapter 12 – Funding the transition — 293
12.1 Introduction — 295
12.2 The proposed financing for the next CAP — 296
12.3 Recycling revenues from polluter pays policies — 299
12.4 Addressing the public funding gap — 302
Acronyms and abbreviations — 306
Glossary — 308
Consulted organisations and experts — 312
Bibliography — 314
