Ochrona bioróżnorodności coraz silniej zależy od zdolności do identyfikowania zjawisk, które dopiero zaczynają kształtować przyszłe wyzwania środowiskowe. Publikacja przedstawia wyniki 17. edycji corocznego „horizon scan” – procesu identyfikacji nowych i słabo rozpoznanych trendów mogących wpłynąć na globalną ochronę przyrody w perspektywie 5–10 lat. Autorzy przeanalizowali 96 potencjalnych zagadnień, z których wyłoniono 15 najbardziej istotnych. Raport pokazuje, że przyszłość ochrony bioróżnorodności będzie zależeć zarówno od rozwoju nowych technologii, jak i od zmian środowiskowych, gospodarczych oraz społecznych. Wśród kluczowych tematów znalazły się m.in. zastosowanie sztucznej inteligencji w monitoringu przyrody, zmiany w użytkowaniu gruntów wynikające z farmaceutyków ograniczających apetyt, globalne wysychanie gleb, zagrożenia związane z górnictwem głębinowym oraz nowe ryzyka biologiczne związane z tzw. „lustrzanym życiem”.
Raport z dnia: 08/01/2026
15/05/2026
William J. Sutherland, Stuart H.M. Butchart, Stewart J. Clarke, Nigel R. Doar, Helen Doran, Imogen C. Douglas, Daniel J. Field, Erica Fleishman, Kevin J. Gaston, James E. Herbert-Read, Alice C. Hughes, Hermanni Kaartokallio, Luke Maggs, James E. Palardy, James W. Pearce-Higgins, Lloyd S. Peck, Nathalie Pettorelli, Irene R. Schloss, Mark D. Spalding, Anastasiya Timoshyna, Nicolas Tubbs, Thiago Uehara, James E.M. Watson, Jonathan Wentworth, Jeremy D. Wilson, Ann Thornton
11
angielski
Najważniejsze wnioski
15 nowych zagadnień mogących wpłynąć na ochronę bioróżnorodności w ciągu dekady
Publikacja identyfikuje 15 tematów uznanych za najbardziej istotne dla przyszłości ochrony przyrody. Wybrane kwestie nie są jeszcze szeroko rozpoznane w środowisku ochrony przyrody, ale mogą mieć znaczące skutki ekologiczne, społeczne lub technologiczne. Wśród nich znalazły się zarówno nowe rozwiązania technologiczne, jak i procesy środowiskowe oraz zmiany gospodarcze.
Metoda selekcji opierała się na eksperckim procesie Delphi
W procesie uczestniczyło 26 naukowców, praktyków i decydentów. Zgłoszono 96 zagadnień, z których po selekcji i scaleniu podobnych tematów oceniano 88. Po dwóch etapach oceny oraz warsztacie eksperckim wyłoniono 15 najwyżej ocenionych tematów. Każde zagadnienie oceniano pod kątem nowości oraz potencjalnego wpływu na ochronę bioróżnorodności w perspektywie 5–10 lat.
Sztuczna inteligencja może zmienić monitoring przyrody
Raport wskazuje na rosnące znaczenie technologii TinyML oraz energooszczędnych optycznych chipów AI. TinyML umożliwia działanie modeli uczenia maszynowego bez połączenia z internetem i przy bardzo niskim zużyciu energii, co może rozszerzyć monitoring środowiska na trudno dostępne obszary. Zastosowania obejmują m.in. rozpoznawanie gatunków, monitoring jakości gleby, wykrywanie chorób roślin oraz obserwację nielegalnej działalności. Jednocześnie autorzy podkreślają ograniczenia związane z archiwizacją danych i możliwością ich późniejszej weryfikacji.
Rozwój AI może ograniczyć środowiskowy koszt przetwarzania danych, ale nie eliminuje ryzyk
Nowe optyczne chipy AI wykorzystujące światło zamiast energii elektrycznej mogą znacząco zmniejszyć zużycie energii i wody przez centra danych. Technologia może wspierać monitoring środowiska w czasie rzeczywistym. Autorzy zaznaczają jednak, że popularyzacja AI nadal może zwiększać całkowity wpływ środowiskowy poprzez zużycie zasobów, emisje gazów cieplarnianych czy produkcję odpadów chemicznych.
Cyfrowe bliźniaki środowiskowe tworzą nowe możliwości modelowania
„Digital twins” – cyfrowe modele odwzorowujące rzeczywiste systemy – mogą umożliwić monitorowanie emisji i zasobów niemal w czasie rzeczywistym. Raport wskazuje jednak, że ich rozwój wiąże się z dużymi kosztami energetycznymi i ryzykiem nadmiernego polegania na modelach kosztem obserwacji terenowych. Autorzy zwracają uwagę na nieprzewidywalność decyzji podejmowanych na podstawie złożonych algorytmów.
Farmaceutyki wspierające utratę masy ciała mogą wpływać na użytkowanie gruntów
Rosnące wykorzystanie leków ograniczających apetyt może prowadzić do zmian w strukturze konsumpcji żywności, w tym ograniczenia spożycia produktów wysoko przetworzonych i wołowiny. Ponieważ produkcja tych produktów wiąże się z dużym wykorzystaniem gruntów i zasobów, zmiany dietetyczne mogą potencjalnie zmniejszać presję na ekspansję rolnictwa. Autorzy podkreślają jednak, że wpływ na użytkowanie gruntów nie został jeszcze bezpośrednio udokumentowany.
Zmiana klimatu przyczynia się do globalnego wysychania gleb
Analizy przywołane w publikacji wskazują na znaczący spadek globalnej wilgotności gleb od początku XXI wieku. Utrata wilgoci związana jest ze spadkiem opadów i bardziej suchą atmosferą. Zmniejszająca się wilgotność może wpływać na ekosystemy lądowe i słodkowodne, a także oddziaływać na rolnictwo i użytkowanie gruntów. Największe tempo utraty wody z gleb odnotowano m.in. w środkowej Ameryce Północnej, Azji Centralnej oraz części Afryki.
Globalny spadek populacji makroglonów może zmieniać ekosystemy morskie
Raport wskazuje na malejący zasięg i różnorodność makroglonów morskich, które pełnią istotną rolę ekologiczną. Ocieplenie oceanów oraz presja biologiczna mogą prowadzić do kurczenia się ich zasięgu. Według cytowanych analiz do końca wieku możliwa jest utrata ponad 10% gatunków makrofitów w części lokalizacji. Szczególnie duże spadki przewidywane są dla siedlisk przybrzeżnych.
Zmiany przenikania światła do oceanów mogą wpływać na produktywność biologiczną
Dane satelitarne wskazują, że między 2003 a 2022 rokiem głębokość przenikania światła w części oceanów zmniejszyła się. Autorzy podkreślają, że ograniczenie dostępu światła może wpływać na fotosyntezę fitoplanktonu, a tym samym na całe morskie sieci troficzne. Zjawisko to może wynikać m.in. ze zmian temperatury powierzchni morza, obiegu oceanicznego i zwiększonej ilości zawiesin.
Nieoczekiwane zmiany zasolenia Oceanu Południowego mogą wpływać na system klimatyczny
Po dekadach spadku zasolenia powierzchniowego w Oceanie Południowym od 2015 roku obserwowany jest trend odwrotny. Zmiany te mogą osłabiać warstwowanie wód i przyczyniać się do cofania pokrywy lodowej Antarktydy. Autorzy wskazują, że może to wpływać na globalną cyrkulację oceaniczną oraz utrudniać przewidywanie zmian środowiskowych.
Górnictwo głębinowe może silnie oddziaływać na mikroorganizmy oceaniczne
Choć komercyjne wydobycie głębinowe jeszcze się nie rozpoczęło, raport wskazuje na potencjalne zagrożenia dla społeczności mikroorganizmów związanych z osadami dna oceanicznego. Zaburzenia mogą obejmować niszczenie siedlisk, uwalnianie metali ciężkich i powstawanie osadów ograniczających funkcjonowanie organizmów. Obecnie brak mechanizmów monitorowania wpływu takich działań na globalne procesy biogeochemiczne.
„Lustrzane życie” może stworzyć nowe ryzyka biologiczne
Publikacja omawia rozwój biomolekuł o odwróconej strukturze chiralnej. Potencjalne zastosowania obejmują trwałe biomateriały i terapie medyczne. Jednocześnie autorzy wskazują, że hipotetyczne „komórki lustrzane” mogłyby omijać istniejące mechanizmy odpornościowe i przeciwdrobnoustrojowe, co rodzi niepewność dotyczącą bezpieczeństwa biologicznego.
